کلیات بیمه باربری دریایی
بیمه باربری دریایی قدیمی‌‌ترین رشته بیمه است و اولین بیمه‌گذاران این نوع از بیمه را کشتیرانان فینیقی می‌دانند. برخی تاریخچه این بیمه را از حدود دوهزار سال قبل از میلاد در هند و برخی سه هزار سال قبل از میلاد مسیح در چین می‌دانند.
در آن زمان این بیمه در میان تجار و بازرگانان و مالکین کشتی‌ها و همچنین در میان سرمایه‌گذاران و بانک‌داران رایج بوده است و هدف آن جبران خسارات مربوط به حوادث دریایی مانند آسیب به کالاها در اثر طوفان، غرق شدن کشتی، حمله دزدان دریایی و حوادثی از این قبیل بوده است.
در بیمه‌های دریایی بیمه‌گر در ازای دریافت حق بیمه از بیمه‌گذار تعهد می‌نماید چنانچه در جریان حمل کالا از مبدا به مقصد تعیین شده بر اثر وقوع خطرهای موضوع بیمه، کالا از بین رفته و یا دچار خسارت شود و بیمه‌گذار بر اساس قوانین و مقررات بین‌المللی مجبور به پرداخت هزینه باشد زیان کالاها را پرداخته و هزینه‌ها را نیز پرداخت نماید، در برخی موارد زیان‌های وارد شده بر اشخاص ثالث نیز تحت پوشش این بیمه‌نامه می‌باشد. حمل و نقل و باربری به طور کلی به سه دسته دریایی، زمینی و هوایی تقسیم میشود.
مطالعه شرایط عمومی بیمه باربری
خطرات تحت پوشش در بیمه نامه باربری
۱– خطرات اصلی
آتش‌سوزی، انفجار، حادثه وسیله نقلیه (تصادف، تصادم، واژگون‌شدن و پرت‌شدن)
۲– خطرات اضافی
این دسته از خطرات با پرداخت حق بیمه اضافی قابل پوشش هستند و بر اساس شرایط و نوع کالا قابل درخواست می‌باشند:
بارگیری و تخلیه مورد بیمه، سرقت کلی، ریزش کوه، پرت شدن محموله از روی وسیله نقلیه ؛ مشروط بر اینکه کالای خسارت دیده به رویت بیمه گر رسیده باشد، برخورد جسم خارجی با مورد بیمه، سرقت کلی محموله همراه با وسیله نقلیه با فرانشیز ۲۰ درصد ارزش محموله
انواع بیمه‌نامه را بر اساس مبدا و مقصد حمل می‌توان به بیمه‌نامه باربری وارداتی، صادراتی، ترانزیت و داخلی تقسیم نمود.
بیمه‌نامه باربری وارداتی
بیمه‌نامه باربری وارداتی یک دسته از انواع بیمه باربری است که خرید آن با توجه به قوانین جاری کشور، برای تمام واردکنندگان که مقصد بار آنها داخل کشور است اجباری می‌باشد و خطرات مربوط به کالاهای خریداری شده توسط وارد کنندگان ایرانی از کشورهای مختلف جهان را از کشور مبداء تا مقصد تحت پوشش قرار می‌دهد.
نرخ حق‌بیمه دربیمهنامههای باربری وارداتی به عوامل مختلفی بستگی دارد که مهم‌ترین آنها به شرح زیر است.
- کلوز و پوشش های درخواستی
- نوع و خصوصیات کالا
- شرایط حمل
- نوع وسیله حمل
- مرز ورودی
مراحلی که متقاضیان بیمه باربری وارداتی برای صادر شدن بیمه نامه طی می‌کنند:
- ارائه اطلاعات: شامل جزئیاتی مانند مبلغ بار، مبدا و مقصد و شرایط حمل‌ونقل یک کالا
- بررسی اطلاعات توسط شرکت بیمه
- صدور بیمه نامه
- ارائه مدارک
- پوشش خسارت
موارد تحت پوشش بیمه باربری وارداتی
خسارت ناشی از حوادثی مانند واژگونی، آتش سوزی یا سرقت، خسارت ناشی از خطای انسانی مانند بارگیری یا شرایط حمل نامناسب
خسارت ناشی از مشکلات محیطی مانند تغییرات دما، رطوبت و یا لرزش بار، خسارت ناشی از شرایط حمل نامناسب مانند آسیب به بسته‌بندی و یا تاخیر در تحویل کالا
شرط تلف کامل کالا (Total Loss) در بیمه باری وارداتی
بر اساس شرط تلف شدن کالا در هنگام باربری، خسارات از بین رفتن و تلف شدن کامل محموله مورد بیمه در یک مرحله که در اثر غرق شناور، سقوط هواپیما و یا آتش‌سوزی وسیله حمل کالا به وجود آید تحت پوشش بیمه قرار می‌گیرد.
خسارات تحت پوشش کلوز C بیمه باربری وارداتی
کلوز C پایین‌ترین پوشش را در بین کلوزهای بیمه باربری دارد و ارزان‌ترین گزینه برای خرید بیمه باربری وارداتی محسوب میشود. خسارات تحت پوشش این کلوز به شرح زیر است:
- آتش سوزی یا انفجار
- به گل نشستن و زمین گیر شدن، برخورد با کف دریا، غرق یا واژگون شدن کشتی یا شناور
- واژگون شدن یا ازخط خارج شدن وسیله حمل زمینی
- تصادم یا برخورد کشتی، شناور یا وسیله حمل دیگر با هر جسم خارجی به غیر از آب
- تخلیه اضطراری کالا در بندری غیر از بندر مقصد
- فدا کردن کالا در جریان خسارت ساده
- به دریا انداختن کالا جهت سبک سازی کشتی
- زیان همگانی و هزینه‌های نجات
- مسئولیت مشترک در تصادف
خطرات تحت پوشش کلوز B در بیمه حمل و نقل باربری وارداتی
در بیمه با شرط B بیمه گر متعهد جبران کلیه خطراتی که در کلوز C تحت پوشش می‌باشد بانضمام خسارات ناشی از خطرات بشرح زیر می‌باشد:
- زلزله، آتشفشان یا صاعقه
- ورود آب دریا، دریاچه یا رودخانه به کشتی، شناور، محفظه کالا، کانتینر و یا لیفت وان
- از بین رفتن کامل هر بسته کالا در کشتی یا شناور و تلف کلی هر بسته به علت سقوط در هنگام بارگیری و یا تخلیه کشتی و یا شناور
- به دریا افتادن کالا از روی عرشه کشتی
ضمناً در بیمه کالا به شرط B علاوه بر خطرات مذکور در کلوز B خطرات عدم تحویل، دزدی، دله دزدی، سائیدگی، زنگ زدگی، نشت، شکست، لب پریدگی، کج شدن، خراشیدگی و ضربه دیدگی و خسارت ناشی از چنگک، ریزش، کسری نیز پذیرفته میشود.
خسارات تحت پوشش کلوز A بیمه حمل و نقل وارداتی
این نوع بیمه کاملترین نوع بیمه حمل و نقل است و بیشتر برای کالاهای حساس و آسیب پذیر مورد استفاده قرار می‌گیرد و کلیه خطرات به جز موارد استثنا شده را شامل میشود. استثنائات (مواردی که از شمول تعهدات بیمه خارج می‌باشند) عبارتند از:
- اشعه یون ساز و آلودگی مواد رادیواکتیو ناشی از هرگونه سوخت یا فضولات هسته‌ای
- عدم قبول ورود کالا از طرف بیمه گذار و یا ممانعت از ورود کالا توسط کشور وارد کننده کالا
- سوء عمل عمدی بیمه گذار که منجر به خسارت یا تلف مورد بیمه شده باشد
- نشست و ریزش عادی مورد بیمه و خطرات مشابه به آنها مانند کسری عادی وزن و فرسودگی و پوسیدگی
- تلف، آسیب یا هزینه ناشی از ناکافی و نامناسب بودن بسته‌بندی یا آماده سازی مورد بیمه
- تلف، آسیب یا هزینه ناشی از عیب ذاتی یا ماهیت مورد بیمه
- تلف، آسیب یا هزینه ناشی از کاربرد هر نوع سلاح جنگی که با انرژی، شکست هسته‌ای یا واکنش مشابه دیگر یا نیرو و ماده رادیواکتیو کار کند
- عدم قابلیت دریانوردی کشتی یا کرجی یا نا مناسب بودن کشتی، کرجی، وسیله حمل، کانتینر یا لیف وان جهت حمل سالم مورد بیمه
خطرات جنگ، اعتصاب، شورش، بلوا، تروریسم، جز استثنائات بیمه نامه می‌باشد و درصورتی‌که توافقی بین بیمه گر و بیمه گذار انجام پذیرد این خطرات می‌تواند تحت پوشش قرار گیرد.
مدارک لازم برای بررسی خسارت بیمه باربری وارداتی :
بیمه نامه صادره و الحاقیه‌های آن
بارنامه حمل (Bill of Lading)
فاکتور خرید (Invoice) و پیش فاکتور (Proforma Invoice)
گواهی مبداء (Certificate of Origin)
صورت بسته بندی (Packing List)
گواهی بازرسی مبداء (Inspection Certificate)
رونوشت کامل و خوانا از پشت و روی برگ سبز گمرکی
اعلامیه ورود به مرز (Cargo Arrival Notice)
قبوض انبار گمرکی
بارنامه حمل داخلی
صورت جلسه گمرکی یا بندری
قبض باسکول درب خروج گمرک
گزارش مقامات انتظامی در صورت وقوع حادثه
هرگونه مستندات مربوط به خسارت از قبیل صورتجلسه و یا مکاتبه با موسسه حمل و عامل خسارت ودر صورت کسری، تنظیم صورت جلسه کسر تخلیه و تهیه گواهی کتبی عدم تحویل
استثنائات در بیمه های باربری وارداتی:
تلف شدن، آسیب دیدن یا هزینه قابل انتساب به سوء عمل ارادی بیمه‌گذار
نشت و ریزش عادی، کسری عادی وزن یا حجم و یا فرسودگی و پوسیدگی عادی کالای مورد بیمه.
تلف شدن، آسیب دیدن یا هزینه ناشی از کافی نبودن یا نامناسب بودن بسته بندی
تلف شدن، آسیب دیدن یا هزینه به علت عیب ذاتی یا ماهیت کالای مورد بیمه.
تلف شدن، آسیب دیدن یا هزینه ای‌که علت آن تاخیر باشد، حتی اگر این تاخیر ناشی از خطرات بیمه شده باشد
تلف شدن، آسیب دیدن یا هزینه ناشی از اعسار یا ورشکستگی مالکان، مدیران، اجاره کنندگان یا گردانندگان کشتی
تلف شدن، آسیب دیدن محموله ناشی از کاربرد هر نوع سلاح یا وسیله‌ای باشد که با انرژی اتمی کارکند.
عدم قابلیت دریانوردی‌کشتی یا شناور یا نا مناسب بودن کشتی یا شناور برای حمل ایمن کالای مورد بیمه
نامناسب بودن کانتینریا وسیله حمل جهت حمل سالم مورد بیمه
جنگ، جنگ داخلی، انقلاب، شورش، قیام و یا زد و خوردهای داخلی ناشی از این امور یا هرگونه عمل خصمانه توسط یا بر علیه یکی از دو قدرت متخاصم.
توقیف، ضبط، مصادره، تصرف (غیر از دزدی دریایی) یا اثرات ناشی از این امور یا اثرات ناشی از اقدام به شروع آنها.
مین، اژدر و بمب های متروکه یا سایر سلاحهای جنگی به جا مانده و متروکه.
اعتصاب، تعطیل محل کار، درگیریهای کارگری، آشوبها و یا اغتشاشات داخلی.
هر گونه عملیات تروریستی
بیمه‌نامه باربری صادراتی
در این نوع از بیمه خطرت مربوط به حمل کالاها و خسارات احتمالی مرتبط با موضوع بیمه در بیمه‌نامه‌هایی که کشور مبدا آن ایران و مقصد آن سایر کشورهای خارجی است تحت پوشش می‌باشد.
خسارات تحت پوشش:
شرط تلف کامل کالا (Total Loss)
از بین رفتن و تلف شدن کامل محموله مورد بیمه در یک مرحله که در اثر غرق شناور، سقوط هواپیما و یا آتش‌سوزی وسیله حمل کالا به وجود آید.
پوشش کلوز A
این نوع بیمه کاملترین نوع بیمه حمل و نقل است و بیشتر برای کالاهای حساس و آسیب پذیر مورد استفاده قرار می‌گیرد و کلیه خطرات به جز موارد استثنا شده را شامل میشود. استثنائات (مواردی که از شمول تعهدات بیمه خارج می باشند) عبارتند از:
اشعه یون ساز و آلودگی مواد رادیواکتیو ناشی از هرگونه سوخت یا فضولات هسته‌ای
عدم قبول ورود کالا از طرف بیمه‌گذار و یا ممانعت از ورود کالا توسط کشور وارد کننده کالا
سوء عمل عمدی بیمه‌گذار که منجر به خسارت یا تلف مورد بیمه شده باشد
نشست و ریزش عادی مورد بیمه و خطرات مشابه به آنها مانند کسری عادی وزن و فرسودگی و پوسیدگی
تلف، آسیب یا هزینه ناشی از ناکافی و نامناسب بودن بسته‌بندی یا آماده‌سازی مورد بیمه
تلف، آسیب یا هزینه ناشی از عیب ذاتی یا ماهیت مورد بیمه
تلف، آسیب یا هزینه ناشی از کاربرد هر نوع سلاح جنگی که با انرژی، شکست هسته‌ای یا واکنش مشابه دیگر یا نیرو و ماده رادیواکتیو کار کند
عدم قابلیت دریانوردی کشتی یا کرجی یا نا مناسب بودن کشتی، کرجی، وسیله حمل، کانتینر یا لیف وان جهت حمل سالم مورد بیمه
خطرات جنگ، اعتصاب، شورش، بلوا، تروریسم، جز استثنائات بیمه نامه می‌باشد و درصورتی‌که توافقی بین بیمه گر و بیمه‌گذار انجام پذیرد این خطرات می‌تواند تحت پوشش قرار گیرد.
پوشش کلوز B
در بیمه با شرط B بیمه گر متعهد جبران کلیه خطراتی که در کلوز C تحت پوشش می‌باشد با نضمام خسارات ناشی از خطرات بشرح زیر می‌باشد:
زلزله، آتشفشان یا صاعقه
ورود آب دریا، دریاچه یا رودخانه به کشتی، شناور، محفظه کالا، کانتینر و یا لیفت وان
از بین رفتن کامل هر بسته کالا در کشتی یا شناور و تلف کلی هر بسته به علت سقوط در هنگام بارگیری و یا تخلیه کشتی و یا شناور
به دریا افتادن کالا از روی عرشه کشتی
ضمنا در بیمه کالا به شرط B علاوه بر خطرات مذکور در کلوز B خطرات عدم تحویل، دزدی، دله دزدی، سائیدگی، زنگ زدگی، نشت، شکست، لب پریدگی، کج شدن، خراشیدگی و ضربه دیدگی و خسارت ناشی از چنگک، ریزش ، کسری نیز پذیرفته میشود.
پوشش کلوز C
کلوز C با‌عدم تحویل: به ازای پرداخت درصد در نظر گرفته شده برای این مورد، در صورتی‌که کالای بیمه شده بنا به دلایل نامعلوم به دست گیرنده نرسد، بیمه‌گذار می‌تواند ادعای خسارت کند.
کلوز C بدون عدم تحویل: در صورتی که کالای بیمه شده به دست گیرنده نرسد، بیمه تعهدی نسبت به پرداخت خسارت ندارد.این بیمه نامه مشمول خطرات بشرح زیر می باشد:
آتش سوزی یا انفجار
به گل نشستن و زمین گیر شدن، برخورد با کف دریا، غرق یا واژگون شدن کشتی یا شناور
واژگون شدن یا ازخط خارج شدن وسیله حمل زمینی
تصادم یا برخورد کشتی، شناور یا هر وسیله حمل دیگر با هر جسم خارجی به غیر از آب
تخلیه اضطراری کالا در بندری غیر از بندر مقصد
فدا کردن کالا در جریان خسارت ساده
به دریا انداختن کالا جهت سبک سازی کشتی
زیان همگانی و هزینه‌های نجات
مسئولیت مشترک در تصادف
بیمه نامه های باربری ترانزیت
بیمه نامه ای می‌باشند که برای بیمه نمودن کالایی که از کشوری خارجی حرکت کرده و به کشور خارجی دیگری می‌روند استفاده میشود.
قرارداد بیمه حمل و نقل ساده ترانزیت را می‌توان به 2 دسته تقسیم‌بندی نمود:
عبوری: کالا لزوماً از داخل ایران گذر کند
غیرعبوری: کالا از مرز ایران گذر نکند
بیمه باربری داخلی:
بیمه نامه باربری داخلی بابت محمولاتی صادر میشود که از یک یا چند مبداء در داخل کشور به سایر مقاصد کشور حمل گردد. بنابراین مبدا و مقصد این نوع بیمه نامه در داخل کشور قرار دارد. این نوع بیمه نامه به 2 صورت زیر صادر می شود:
موردی: این نوع بیمه نامه برای تجار و صاحبان کالایی که نیازمند تحت پوشش قراردادن محموله خود به منظور حمل از مکانی به مکان دیگر در داخل کشور می باشند ، ارایه می گردد.
قراردادی: این نوع بیمه نامه برای تولید کنندگان، تجار و موسسات حمل ونقل داخلی که فاقد مجوز صدور بارنامه رسمی هستند (مثل وانت بارها) و نیازمند تحت پوشش قراردادن محموله های متعددی در روز می باشند، ارایه می گردد.
بیمه نامه باربری داخلی تابع شرایط و مقررات داخل کشور بوده و برحسب توافق بیمه گر و بیمه گذار می تواند خطرات متنوعی را تحت پوشش قرار دهد.
خطرات اصلی بیمه باربری داخلی:
تصادف ، آتش سوزی ، واژگونی و سقوط وسیله نقلیه و برخورد وسیله نقلیه با جسم خارجی یا جسم خارجی با آن
خطرات اضافی بیمه باربری داخلی:
خسارات ناشی از بارگیری و تخلیه کالا ، پرت شدن کالا از روی وسیله نقلیه ، برخورد جسم خارجی با مورد بیمه ، سرقت کل محموله هر حمل با وسیله نقلیه.
برخی اصطلاحات مربوط به بیمه‌های باربری