بیمه اتکایی
بیمه اتکایی(Reinsurance)
با توجه به اینکه ماهیت ریسک‌های پذیرفته شده در شرکت‌های بیمه متفاوت است و ممکن است برخی از ریسک‌ها خارج از توان مالی شرکت باشند، و همچنین با توجه به اصول بیمه مبنی بر اینکه ریسک تا جای ممکن در سطح وسیعی پخش شود موضوعی با عنوان اصل اتکایی در شرکت‌های بیمه مطرح میشود.
در واقع شرکت بیمه اصلی با توجه به نکات فنی و با توجه به سرمایه و ذخایر خود آن بخشی از ریسک را که مازاد توان شرکت برآورد شده است را به یک شرکت قبول کننده ریسک واگذار می‌نماید.
بیمه اتکایی باعث میشود شرکت بیمه صادر کننده جسارت قبولی ریسک‌های مختلف را داشته باشد و ظرفیت خود را به مبلغ خاصی محدود نکند بلکه ریسک‌های بزرگ و با سرمایه‌های بالا را نیز قبول و مازاد توان خود را بیمه اتکایی نماید. برخی بیمه اتکایی را توزیع جهانی ریسک نیز می‌نامند.
بیمه اتکایی این مزیت را دارد که فعالیت‌های بین‌المللی شرکت بیمه را افزایش داده و موجب گسترش عملیات بیمه در سطح جهانی میشود.
در نظام و ساز و کار بیمه اتکایی چند اصطلاح رایج وجود دارد که در ادامه توضیح مختصری از هر یک ارائه شده است:
بیمهگر اتکایی(Reinsurer):
شرکت بیمه‌ای که بر اساس اصول و محاسبات فنی، بخشی از ریسک یک شرکت بیمهگر را بر عهده می‌گیرد.
واگذاری مجدد(Retrocession):
شرکت بیمهگر اتکایی میتواند بخشی از ریسک واگذار شده را به شرکت بیمه دیگری واگذار نماید که این عمل بیمه اتکایی مجدد یا واگذاری مجدد نامیده میشود.
شرکت واگذار کننده(Ceding Company):
شرکت بیمه پایه که بخشی از ریسک خود را به شرکت بیمه دیگری واگذار کرده است با نام واگذار کننده شناخته میشود.
حد سهم نگهداری(Retention limit):
مقدار ریسکی که شرکت بیمه واگذار کننده برای خود نگه می‌دارد با نام حد سهم نگهداری و یا سهم نگهداری خالص (Net retention) و مقدار واگذار شده به شرکت بیمه اتکایی با نام واگذاری(Cession) شناخته میشود.
شرط Cut Through:
بر اساس این شرط چنانچه شرکت بیمهگر اولیه از عهده تامین پوشش‌های مربوط بر نیاید و توانایی اجرای تعهدات را در شرایط ویژه نداشته باشد، شرکت بیمهگر اتکایی بر اساس شرایط مندرج در قرارداد بیمه اتکایی خسارت را مستقیما به بیمه‌گذار پرداخت می‌نماید.
تاریخچه بیمه اتکایی
بر اساس مطالعات و با توجه به تاریخچه بیمه‌های دریایی که جزو قدیمی‌ترین انواع بیمه‌ها در دنیا محسوب می‌شوند قدیمی‌ترین زمان مربوط به بیمه‌های اتکایی را به سال 1370 میلادی منسوب می‌نمایند، اما اینچنین متداول است که سال 1681 میلادی را نقطه آغاز عملیات بیمه‌گری اتکایی به شمار می‌آورند. در ابتدا قرارداد اتکایی فقط به صورت اختیاری صادر می‌شد اما با گذشت زمان و پیشرفت و توسعه بیمه نیاز به انواع دیگر قراردادها نیز احساس شد و انواعی از بیمه‌های اتکایی که همه عملیات بیمه‌ای شرکت‌های بیمه را در هر رشته پوشش دهند نیز مطرح شدند و شرکت‌هایی که به طور اختصاصی بیمه‌گری اتکایی را بر عهده گیرند به مرور زمان ایجاد شدند.
قدیمی‌ترین شرکت بیمه اتکایی که به طور اختصاصی ایجاد شد شرکت بیمه اتکایی کلن بود که فعالیت رسمی خود را از سال 1852 آغاز نمود.
انواع بیمه اتکایی:
بیمه‌های اتکایی را به چند دسته کلی به شرح زیر تقسیم می‌نمایند:
بیمه اتکایی اختیاری و بیمه اتکایی اجباری یا قراردادی
بیمه اتکایی نسبی و بیمه اتکایی غیر نسبی
بیمه اتکایی اختیاری
facultative reinsurance
بیمه اتکایی اختیاری یکی از قدیمی‌ترین انواع بیمه اتکایی هستند که موارد استفاده گسترده‌ای در رشته‌های مختلف دارند، مانند:
مواردی که تعداد ریسک‌ها به نسبت کم است، تقاضای تامین پوشش به صورت موردی وجود دارد، تقاضای انتخاب میزان نگهداری مطرح است، قرارداد به صورت خودکار منعقد نشود؛ نیازی به پوشش ریسک در قراردادهای اتکایی اجباری نباشد، بیمهگر اتکایی ترجیح دهد ریسک‌های بزرگ را در قراردادهای اتکایی موجود به حساب نیاورد
در بیمه‌های اتکایی اختیاری بیمهگر واگذارنده باید اطلاعات کافی از ریسک پیشنهادی خود را به بیمهگر اتکایی اعلام نماید. در این بیمه‌ها عملیات اتکایی به صورت نسبی می‌باشد بدین معنا که بیمهگر اتکایی درصدی را به نسبت سرمایه از بیمه‌نامه می‌پذیرد و به همان میزان حق بیمه دریافت می‌کند.
در بیمه اتکایی اختیاری هر واگذاری یک قرارداد مستقل است و برای مدت زمانی مشخص که معمولا یک سال است معتبر بوده و به صورت خودکار تمدید نمی‌شود. مقدار کارمزد نیز در این نوع از بیمه‌ها توسط بیمهگر اتکایی با توجه به عواملی مانند کیفیت کار، میزان حق بیمه و هزینه‌های شرکت واگذارنده تعیین میشود.
مزایای بیمه اتکایی اختیاری:
بیمهگر اتکایی با توجه به شرایط ریسک و شرایط موجود خود ریسک‌های متناسب را انتخاب می‌نماید و متعاقب این امر حق بیمه را نیز متناسب با ریسک بر عهده می‌گیرد، به عبارتی امکان محاسبه دقیق تعهد و پوشش ریسک فراهم شده و از تجمع خطر جلوگیری میشود
شرکت بیمهگر اتکایی میتواند تجربیات خود از ریسک‌های مشابه را به بیمهگر واگذارنده انتقال دهد و در نتیجه توصیه‌های مورد نیاز برای کنترل ریسک و بهبود شرایط را ارائه داده و هشدارهای لازم را نیز در این خصوص به شرکت بیمه واگذارنده اعلام نماید
مزایای بیمه‌های اتکایی به طور خلاصه:
- توزیع مناسب ریسک و کاهش تراکم خطر
- بهبود توانایی‌های شرکت در پذیرش ریسک و بیمه‌گری و بهبود ظرفیت پذیرش ریسک
- ریسک‌های بیشتری این امکان را دارند که تحت پوشش بیمه قرار گیرند، همچنین ریسک‌های فاجعه‌آمیز تحت پوشش قرار می‌گیرند
- پیوستگی و ثبات در پذیرش مخاطرات ایجاد شده، و امکان ارائه خدمات متنوع‌تر بیمه‌ای فراهم میشود
- امکان به اشتراک گذاری و استفاده از تجربیات تخصصی بیمه‌ای میان شرکت‌ها فراهم میشود
معایب بیمه اتکایی اختیاری:
یکی از معایب این بیمه تاخیر در اخذ پوشش اتکایی است، همچنین هزینه‌های عملیات اتکایی و هرینه‌های اداری این بیمه نیز به نسبت بالاتر است، تغییرات بایستی به اطلاع بیمهگر اتکایی برسد، همچنین اختیارات بیمهگر واگذارنده نیز محدود می‌شوند، مواردی مثل امکان فراموشی واگذاری در زمان تمدید نیز از معایب این نوع از بیمه ها به شمار می‌روند.
بیمه اتکایی قراردادی یا اجباری
(Obligatory reinsurance)
در بیمه‌های اتکایی اجباری بیمهگر واگذارنده بخشی از ریسک را در برخی رشته‌های خاص به بیمهگر اتکایی واگذار می‌نماید؛ در صورتی که بیمه‌نامه بر اساس سرمایه بیمه‌شده باشد به آن قرارداد اتکایی نسبی و اگر بر اساس خسارت باشد قرارداد اتکایی مازاد خسارت نامیده میشود.
محدوده پوشش:
در متن قرارداد محدوده پوشش با توجه به شرایط عمومی و اختصاصی به شرح زیر می‌باشد:
تمام عملیات بیمه‌ای واگذارنده شامل صادره‌های مستقیم و قبولی اتکایی به طریق مشترک و اختیاری از شرکت‌های بیمه داخلی در رشته مربوط با ظرفیت و شرایط خاصی که در قرارداد ذکر شده در محدوده پوشش این قرارداد است.
قلمرو جغرافیایی قرارداد (موضوع قرارداد):
در اغلب قراردادهای اتکایی شرط دامنه پوشش قرارداد نه تنها شامل منطقه جغرافیایی فعالیت بیمهگر واگذارنده و محل اصلی شرکت بلکه شامل منطقه‌ای که ریسک بیمه‌شده در آن قرار گرفته است نیز میشود