بطلان در لغت به «خلاف و نقیض حق» معنا شده است؛

 اما در دانش حقوق، اصطلاحی است که بر آن دسته از اعمال حقوقی مغایر با قانون دلالت دارد که دارای اثر و اعتبار قانونی نیستند؛ خواه آن عمل از آغاز غیر قانونی باشد و خواه به علت امری عارضی اعتبار قانونی خود را از دست داده باشد. در این معنی عام، بطلان، هم فساد وهم بطلان را شامل می‌شود؛ زیرا نه فقط شامل برخی قراردادها که شرع آنها را صحیح ندانسته- مثل قمار و گروبندی- می‌شود، بلکه شامل آن گروه از عقودی که به دلیل فقدان یا ناقص بودن شرایط اساسی صحت معامله به وجود نمی‌آیند نیز خواهد شد؛ حال آنکه قراردادهای گروه نخست، در زبان حقوقی فاسد  نامیده می‌شود؛ مانند قمار و گروبندی که به موجب ماده ۶۵۴ قانون مدنی ایران ، فاقد اعتبار و اثر قانونی، و نامشروع اعلام شده است. (ماده ۶۵۴: قمار و گروبندی باطل و دعاوی راجع به آن مسموع نخواهد بود. همین حکم در مورد کلیه تعهداتی که از معاملات نامشروع تولید شده باشد جاری است (

عقد باطل به این دلیل که تمام یا برخی از شرایط اساسی صحت معاملات را ندارد، هیچ گاه موجودیت حقوقی نمی‌یابد و لو به شکل متزلزلی که بعدها قابل ترمیم و تکمیل باشد. بر این اساس، عقد غیر نافذ به مریضی تشبیه شده است که از طریق مداوا قابلیت بازیابی سلامت کامل را دارد؛ حال آنکه عقد باطل مانند مرده‌ای است که بدون حیات حقوقی است و نمی‌توان او را احیا و درمان کرد.

منبع: ویکی فقه